Cờ tướng là một trong những môn thể thao trí tuệ được yêu thích nhất tại Việt Nam cũng như nhiều quốc gia châu Á. Không chỉ mang tính giải trí, cờ tướng còn giúp người chơi rèn luyện khả năng tư duy logic, ghi nhớ, tính toán và đưa ra quyết định trong thời gian ngắn. Chính vì vậy, rất nhiều người muốn học chơi cờ tướng nhưng lại cảm thấy khó khăn khi nhìn vào bàn cờ với nhiều quân cờ và luật đi phức tạp.
Thực tế, nếu nắm được các quy tắc cơ bản và hiểu chức năng của từng quân cờ, bạn hoàn toàn có thể chơi được chỉ sau vài giờ học. Sau đó, việc nâng cao trình độ sẽ phụ thuộc vào quá trình luyện tập, nghiên cứu chiến thuật và tích lũy kinh nghiệm qua từng ván đấu.
Trong bài viết dưới đây, hãy cùng tìm hiểu cách chơi cờ tướng đơn giản dành cho người mới từ những kiến thức cơ bản nhất cho đến các mẹo giúp bạn cải thiện trình độ nhanh chóng.
Cờ tướng là gì?
Cờ tướng là trò chơi chiến thuật dành cho hai người, trong đó mỗi bên điều khiển 16 quân cờ với mục tiêu cuối cùng là chiếu bí Tướng của đối phương. Trò chơi có nguồn gốc từ Trung Quốc và đã xuất hiện từ hàng nghìn năm trước.
Khác với cờ vua phương Tây, cờ tướng có bàn cờ được chia thành hai phần bởi “sông”. Mỗi quân cờ đều có quy tắc di chuyển riêng biệt, tạo nên vô số thế trận và chiến thuật khác nhau.
Ngày nay, cờ tướng được chơi phổ biến từ các quán cà phê, công viên cho đến các giải đấu chuyên nghiệp. Ngoài hình thức chơi trực tiếp, người chơi còn có thể thi đấu trên điện thoại hoặc máy tính thông qua nhiều nền tảng trực tuyến.
Bàn cờ tướng có cấu tạo như thế nào?
Trước khi học cách chơi cờ tướng, người mới cần hiểu rõ cấu tạo của bàn cờ để tránh nhầm lẫn trong quá trình chơi.
Bàn cờ gồm bao nhiêu ô?
Theo dõi tin tức thể thao thường xuyên cũng biết về bàn cờ tướng gồm 9 đường dọc và 10 đường ngang. Các quân cờ không nằm trong ô như cờ vua mà được đặt tại giao điểm của các đường kẻ. Tổng cộng có 90 giao điểm để quân cờ di chuyển. Ở chính giữa bàn cờ là khoảng trống gọi là “sông”, chia bàn cờ thành hai nửa bằng nhau.
Cung Tướng là gì?
Mỗi bên đều có một khu vực gọi là Cung. Cung gồm 9 giao điểm được tạo thành bởi hình vuông 3×3 và có hai đường chéo bên trong. Tướng và Sĩ chỉ được phép di chuyển trong phạm vi cung này.
Ý nghĩa của sông trên bàn cờ
Sông không chỉ là yếu tố phân chia bàn cờ mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng di chuyển của một số quân cờ.
Ví dụ:
- Tượng không được phép vượt sông.
- Tốt sau khi vượt sông sẽ được quyền đi ngang.
- Điều này tạo nên sự khác biệt rất lớn trong chiến thuật giữa giai đoạn đầu và cuối ván đấu.
Cờ tướng có bao nhiêu quân cờ?
Mỗi người chơi sở hữu 16 quân cờ gồm:
- Một quân Tướng
- Hai quân Sĩ
- Hai quân Tượng
- Hai quân Mã
- Hai quân Xe
- Hai quân Pháo
- Năm quân Tốt
- Hai bên sử dụng màu Đỏ và Đen để phân biệt.
Mặc dù tên gọi giống nhau nhưng quân của hai bên hoàn toàn có chức năng giống nhau.
Cách đi từng quân cờ trong cờ tướng
Đây là phần quan trọng nhất đối với người mới học.
Cách đi quân Tướng
Tướng là quân quan trọng nhất. Tướng chỉ được phép:
- Đi từng ô một.
- Đi ngang hoặc đi dọc.
- Không được đi chéo.
- Không được rời khỏi cung.
Ngoài ra, hai Tướng không được nhìn thấy nhau trên cùng một cột nếu không có quân cờ nào chắn ở giữa. Nếu điều này xảy ra thì đó là nước đi không hợp lệ.
Cách đi quân Sĩ
Sĩ luôn ở cạnh Tướng. Sĩ chỉ được:
- Đi chéo một ô.
- Không được ra khỏi cung.
- Vai trò của Sĩ là bảo vệ Tướng khỏi các đòn tấn công trực diện.
Cách đi quân Tượng
Cách chơi cờ tướng cho người mới bắt đầu với cách đi quân Tượng đi chéo hai ô mỗi lần. Tượng không được vượt qua sông. Nếu có quân đứng giữa đường chéo thì Tượng không thể di chuyển. Người chơi thường gọi trường hợp này là “Tượng bị chặn mắt”.
Cách đi quân Mã
Mã đi theo hình chữ L. Quân Mã sẽ:
- Đi một ô ngang rồi một ô chéo.
- Hoặc đi một ô dọc rồi một ô chéo.
- Nếu ô đầu tiên bị chặn thì Mã không thể di chuyển.
- Đây gọi là hiện tượng “kẹt chân Mã”.
Cách đi quân Xe
Xe là quân mạnh nhất trên bàn cờ. Xe có thể:
- Đi ngang.
- Đi dọc.
- Đi bao nhiêu ô cũng được.
Miễn là đường đi không bị quân khác chắn. Trong hầu hết các ván đấu, Xe thường giữ vai trò chủ lực trong việc tấn công và kết thúc trận đấu.
Cách đi quân Pháo
Pháo là quân đặc biệt nhất. Khi không ăn quân:
- Pháo đi giống Xe.
- Khi ăn quân:
- Pháo phải nhảy qua đúng một quân cờ bất kỳ.
- Quân đứng giữa được gọi là “giá pháo”.
Nếu không có giá hoặc có nhiều hơn một giá thì Pháo không thể ăn quân. Đây là quân tạo nên rất nhiều chiến thuật bất ngờ.
Cách đi quân Tốt
Ban đầu Tốt chỉ được:
- Đi thẳng từng ô một.
- Không được đi lùi.
- Không được đi ngang.
- Sau khi vượt sông:
- Tốt được phép đi ngang.
- Vẫn không được đi lùi.
Cuối ván đấu, những quân Tốt đã qua sông thường tạo áp lực rất lớn lên đối phương.
Luật chơi cờ tướng cơ bản người mới cần biết
Sau khi nắm được cách di chuyển của từng quân cờ, bạn cần hiểu các quy tắc cơ bản để trong cách chơi cờ tướng có thể chơi một ván cờ tướng hoàn chỉnh. Đây là những luật quan trọng được áp dụng trong hầu hết các trận đấu từ phong trào đến chuyên nghiệp.
Mục tiêu của ván cờ
Mục tiêu cuối cùng của mỗi người chơi là chiếu bí quân Tướng của đối phương. Người chiến thắng là người khiến Tướng đối phương không còn bất kỳ nước đi hợp lệ nào để thoát khỏi trạng thái bị chiếu.
Trong suốt ván đấu, người chơi cần vừa tấn công vừa bảo vệ Tướng của mình. Nếu chỉ tập trung tấn công mà bỏ quên phòng thủ, bạn rất dễ bị đối thủ phản công và kết thúc trận đấu.
Luật chiếu Tướng
Chiếu Tướng là tình huống quân cờ của bạn đang trực tiếp uy hiếp Tướng đối phương. Khi bị chiếu, người chơi bắt buộc phải thực hiện một trong các phương án sau:
- Di chuyển Tướng sang vị trí an toàn.
- Dùng quân khác chắn đường tấn công.
- Ăn quân đang chiếu nếu điều đó hợp lệ.
Nếu không thể thực hiện bất kỳ cách nào để hóa giải thì sẽ bị chiếu bí và thua cuộc.
Luật hai Tướng không được nhìn mặt nhau
Đây là quy tắc đặc trưng của cách chơi cờ tướng. Hai quân Tướng không được đứng trên cùng một cột dọc mà không có quân cờ nào chắn ở giữa.
Nếu một nước đi khiến hai Tướng đối diện trực tiếp thì đó là nước đi phạm luật và không được chấp nhận.
Luật chạm quân
Trong các giải đấu chính thức, người chơi áp dụng quy tắc “chạm quân nào đi quân đó”. Nghĩa là khi đã chạm vào một quân cờ với mục đích di chuyển thì phải đi quân đó nếu còn nước đi hợp lệ.
Đối với các ván đấu giải trí, quy tắc này có thể linh hoạt tùy theo thỏa thuận giữa hai người chơi.
Khi nào ván cờ kết thúc?
Một ván cờ tướng sẽ kết thúc trong các trường hợp sau:
- Một bên bị chiếu bí.
- Một bên xin thua.
- Một bên hết thời gian thi đấu nếu có sử dụng đồng hồ.
- Hai bên đồng ý hòa.
- Ván cờ rơi vào thế hòa theo luật thi đấu.
Cách sắp xếp bàn cờ tướng đúng chuẩn
Việc sắp xếp quân cờ đúng vị trí là bước đầu tiên trước khi bắt đầu thi đấu. Cách xếp cờ tướng cụ thể:
Vị trí quân Tướng
Quân Tướng được đặt ở giao điểm chính giữa của Cung. Đây là vị trí quan trọng nhất và cũng là quân cờ cần được bảo vệ xuyên suốt ván đấu.
Vị trí quân Sĩ
Hai quân Sĩ được đặt hai bên Tướng trong Cung. Sĩ sẽ hỗ trợ phòng thủ và giúp Tướng tránh các đòn tấn công trực diện.
Vị trí quân Tượng
Hai quân Tượng nằm cạnh Sĩ. Tượng hoạt động chủ yếu ở phần sân nhà do không được phép vượt qua sông.
Vị trí quân Mã
Hai quân Mã được đặt cạnh Tượng. Đây là quân có khả năng cơ động cao và thường được triển khai từ rất sớm trong giai đoạn khai cuộc.
Vị trí quân Xe
Hai quân Xe nằm ở hai góc ngoài cùng của bàn cờ. Ngay từ đầu trận, Xe chưa phát huy hết sức mạnh do bị các quân khác cản đường. Tuy nhiên khi thế trận mở ra, Xe sẽ trở thành quân tấn công mạnh nhất.
Vị trí quân Pháo
Hai quân Pháo được đặt ở hàng thứ ba của mỗi bên. Đây là vị trí giúp Pháo dễ dàng tham gia cả tấn công lẫn phòng thủ.
Vị trí quân Tốt
Mỗi bên có năm quân Tốt. Các quân Tốt được đặt cách đều nhau trên hàng phía trước đội hình. Ban đầu Tốt chủ yếu có vai trò kiểm soát không gian. Khi vượt qua sông, sức mạnh của Tốt sẽ tăng lên đáng kể.
Trình tự diễn ra một ván cờ tướng
Hiểu được diễn biến của một ván cờ sẽ giúp người mới dễ tiếp cận hơn khi tìm hiểu về cách chơi cờ tướng.
Giai đoạn khai cuộc
Đây là giai đoạn mở đầu của trận đấu.
- Người chơi thường ưu tiên đưa Mã, Pháo và Xe ra vị trí thuận lợi để kiểm soát trung tâm bàn cờ.
- Ở giai đoạn này, không nên đưa Tướng hoặc các quân phòng thủ ra quá sớm vì sẽ làm mất cân bằng đội hình.
Một khai cuộc tốt sẽ tạo tiền đề thuận lợi cho toàn bộ ván đấu.
Giai đoạn trung cuộc
Sau khi các quân chủ lực đã được triển khai, trận đấu bước sang trung cuộc. Đây là lúc diễn ra nhiều pha tấn công, đổi quân và tranh chấp thế trận.
Người chơi cần tính toán kỹ từng nước đi để vừa tạo sức ép lên đối phương vừa hạn chế sơ hở trong phòng thủ. Khả năng quan sát toàn bàn cờ đóng vai trò rất quan trọng ở giai đoạn này.
Giai đoạn tàn cuộc
Khi số lượng quân cờ giảm dần, ván đấu bước vào giai đoạn tàn cuộc. Lúc này, mỗi quân còn lại đều có giá trị rất lớn.
Người chơi cần tận dụng tối đa Xe, Pháo hoặc các quân Tốt đã qua sông để tạo lợi thế và tìm cơ hội chiếu bí đối thủ. Nhiều ván cờ được quyết định bởi chỉ một sai lầm nhỏ trong giai đoạn tàn cuộc.
Lời kết
Hy vọng qua bài viết trên, bạn đã nắm được cách chơi cờ tướng đơn giản từ những kiến thức cơ bản như cấu tạo bàn cờ, cách di chuyển của từng quân cờ, luật chơi cho đến các chiến thuật và mẹo thực chiến dành cho người mới. Mặc dù ban đầu cờ tướng có thể khiến nhiều người cảm thấy khó tiếp cận, nhưng chỉ cần kiên trì luyện tập và chơi thường xuyên, bạn sẽ nhanh chóng làm quen với các thế cờ cũng như nâng cao khả năng tư duy chiến thuật.
Nếu bạn đang tìm kiếm một môn thể thao trí tuệ vừa mang tính giải trí vừa giúp rèn luyện khả năng tư duy, ghi nhớ và ra quyết định, cờ tướng chắc chắn là lựa chọn đáng để bắt đầu. Chúc bạn sớm thành thạo các kỹ năng cơ bản, xây dựng được lối chơi của riêng mình và có những ván cờ hấp dẫn, đầy tính chiến thuật.
